Patina op Grieks brons en op koperlegeringen van munten is informatie of schade. In Leiden zien wij beide in dezelfde lade. Dit stuk beschrijft hoe Prof. Karin Mulder het onderscheid maakt: kleur, poeder, geur, en of de laag bij de slijtage van de hoge punten past — zonder huismiddeltjes.
Wie dit in praktijk wil laten toetsen, volgt Oudheden conservatie advies. De afvinklijst staat onder Auditprotocollen.
Stabiele patina is vaak donker, vast, en volgt het reliëf. Actieve corrosie is licht, poederig, soms vettig aanvoelend, en keert terug na afnemen. Wij wrijven niet „om te kijken of het eraf gaat”. Wij kijken schuin onder licht. Poeder op het vloeipapier is een zin. Glans na azijn is een verloren zin.
Huismiddeltjes — cola, citroen, groene zeep, messingpoets — verwijderen niet „vuil”. Zij verwijderen het originele oppervlak. Een taxatie na zo’n beurt beschrijft een ander object dan oma kocht. Vermeld de beurt. Dan kunnen wij de schade benoemen in plaats van een valse authenticiteit te vermoeden.
PVC-bladen maken een groene, kleverige film die verzamelaars voor patina aanzien. Die film ruikt anders, zit in het patroon van het blad, en komt op plekken waar het metaal het plastic raakt. Vervangen van de houder is de eerste maatregel, geen chemische oorlog.
Klimaat is de tweede. Een kelder in Leiden-Noord en een vitrine aan het Rapenburg met middagzon zijn twee laboratoria. Wij vragen om een hygrometer, geen gevoel. Relatieve vochtigheid die springt, voedt bronsziekte. Stabiele, gematigde waarden voeden die niet.
Isoleren is geen paniek. Een munt in een los bakje, een brons in een doos met silica, een foto van de plek: dat is het protocol tot een conservator tijd heeft. Wie alles in één zak stopt „omdat het Grieks is”, mengt de chemie van vijf objecten. Scheiden is de les.
Tot slot: glans is geen gezondheid. Kopers van ernstige stukken wantrouwen verse blanke plekken. Verzekeraars ook. Conserveren is bewaren van het oppervlak dat de geschiedenis heeft, niet het oppervlak dat de etalage wil. Die zin herhalen wij tot zij in de lade past.
Als u twijfelt tussen „mooi groen” en „ziek groen”, stuur een scherpe foto bij strijklicht, plus de houder. Voorselectie is geen rapport. Zij voorkomt wel dat u poetst in de nacht voor de afspraak. Poetsen is onomkeerbaar. Wachten is dat niet.
Terracotta naast brons in dezelfde doos is een extra risico: zouten en vocht verhuizen. Scheid materialen, ook als zij „bij hetzelfde reisje horen”. De reis is herkomst. De chemie is bewaren. In het atelier in Leiden beginnen wij met die scheiding, nog voor de toeschrijving. Wie dat thuis al doet, wint een conservatieconsult aan tijd en verliest minder oppervlak.